شماره 6 – ذخیرة الاسکندر

شماره 6 – ذخیرة الاسکندر

میراث محفوظ، شمارۀ 6 منتشر شد:

ذخیرةالاسکندر

(متنی منسوب به اسکندر، در موضوع علوم غریبه)

چاپ عکسی از روی نسخه خطی مجموعه دکتر محمدصادق محفوظی

با مقدمه فرید قاسملو

آنچه در این شماره از میراث محفوظ تقدیم جامعه پژوهشگران می شود، چاپ عکسی (فاکسیمیله) یکی از کتاب های در زمره آثار علوم غریبه است که ناظر به اهمیت آن طی یک قرن گذشته در جهان شرق شناسی، و پژوهش های متعددی که بر روی آن شده است، در اختیار نهادن آن برای پژوهشگران ایرانی تاریخ علوم جالب، و شاید واجب بوده است.

ادبیات علمی دربارۀ علوم غریبه به زبان فارسی (و البته آن بخش از این ادبیات که به تحلیل، واکاوی و بررسی این دسته کتاب ها می پردازند، در جهت تبیین آنها در تاریخ علوم در ایران) بسیار نادر است. بر اساس همین ندرت پژوهش ها، در اختیار نهادن متنی از گروه این آثار (علوم غریبه) که از نزدیک به یک قرن پیش مورد توجه پژوهشگران اروپای تاریخ علوم دوره اسلامی بوده است، می تواند گام مهمی برای در اختیار نهادن منبعی به حساب آید تا این دسته از آثار را به صورتی تقریباً دانشی، و ناظر به حقیقت وجود این نوع ادبی در دوران میانه تاریخ ایران و تمدن اسلامی به ما بشناساند، اگرچه فقط محدود به یک اثر.

پرداختن به تاریخ بخشی از علوم غریبه (با محوریت معرفی دستاوردهای دانشمندان دوره اسلامی دربارۀ کیمیا و کیمیاگری) را بیش از همه مدیون استاد از دست رفته، فواد سزگین (زندگی 1303- 1397 خورشیدی) هستیم که در جلد چهارم اثر گرانبهای خود، تاریخ نگارش های عربی فهرستی از مهمترین آثار این دسته از کتاب ها، تا میانه های قرن پنجم هجری را به دست می دهد و وجود و معرفی کتاب حاضر در تاریخ نگارش های عربی (جلد چهارم ص 137- 138 )یکی از نخستین دلایل لزوم توجه به  ذخیرةالاسکندر است.

کتاب، از ده بخش، هر کتاب با عنوان “فن” تشکیل شده و عموماً  هر فن، به بخش های کوچکتری با عنوان فصل تقسیم شده است:

فن 1- در ذکر اصول و مقدماتی که عامل [به این داده ها] نیازمند [دانستن] آنهاست، (ذخیره، گ 10 پ- 23 پ).

فن 2- در ذکر اصول و تدبیر [ساختن] اکسیر (ذخیره، گ 23 پ- 44 ر).

فن 3- در ساختن زهرها (ذخیره، گ 44 ر- 58 ر).

فن 4- در [ساختن] پادزهرها که خالی باشند از زهرها (ذخیره، گ 58 ر- 63 ر).

فن 5- در چگونگی ساختن حرزها و طلسم هایی که نافع باشند برای بیماری هایی که از بین بردن آنها مشکل است (ذخیره، گ 64 ر- 69 ر).

فن 6- در خاتم های کواکب هفت گانه (ذخیره، گ 69 ر- 77 ر).

فن 7- در ذکر فنونی از طلسم ها (ذخیره، گ 77 ر- 89 ر).

فن 8- در [ساختن] بخورهایی برای محبت و دشمنی (ذخیره، گ 89 ر- 98 پ).

فن 9- در ذکر خواصی که تعلق دارد به نباتات تغییرپذیر (ذخیره، گ 98 پ- 101 ر).

فن 10- در ذکر خواص اعضای [بدن] جانوران (ذخیره، گ 101 ر- 110 پ).

این کتاب در 260 صفحه در قطع نیم رحلی، به صورت رنگی و بر اساس نسخۀ خطی مصور موجود در مجموعه نسخ خطی موزه دکتر محمدصادق محفوظی به عنوان شمارۀ 6 از مجموعه میراث محفوظ، با مقدمه و تحقیق استاد فرید قاسملو، در سال 1402 شمسی منتشر شده است.

 

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.