نفیسه ایرانی
چکیده: این پژوهش بر آن است تا با روش مطالعۀ کتابخانهای و با توجه به اسناد و نسخههای خطی که به قلم خود مستوفیان تحریر شده است تعریفی جامع و دقیق از اصطلاح استیفا ارائه کند، و همچنین با توجه به شواهدی که از این نوع اصطلاحات در متون ادبی بهکار رفته است به واکاوی ضرورت پرداختن به این دست اصطلاحات و نکات مهم در تحلیل و تعریف آنها از جمله ذکر جزئیات بیشتری که جهت دریافت معنایی جامع و مانع بایسته است، همچنین توجه به مسائل تاریخی و جغرافیایی در تمایز معنای آنها و جایگاه و اهمیتشان در متون تاریخی و ادب فارسی بپردازد. «استیفا» در لغت به معنی حق یا مال خود را تمام و کمال گرفتن، و یا حق چیزی را کامل ادا کردن است و در اصطلاح، دانشِ قوانینی است که مستوفیان با آن دخلوخرج اموال دیوان و کیفیت و کمیت محاسبات آن را معلوم میکردند و اسناد و دفاتر مالی و آماری مملکت را مطابق آن قوانین مینوشتند. این عمل در محلی به نام دیوان استیفا انجام میشد و به متصدی آن مستوفی میگفتند. به عبارتی امور نگارش دیوانی و دبیری، در ادوار گذشته به دو بخش اصلی تقسیم میشد: ۱. ترسل؛ 2. استیفا
منبع: مجلۀ تاریخ علم، دوره 21، شماره2، بهمن 1402
