مصطفی نوری – کریم سلیمانی
چکیده:
هدف: مرور تلاش دولت آلمان در ساخت راهآهن در ایران عصر قاجار و نقش شرکتهای آلمانی در ساختن راهآهن سراسری ایران در دورۀ رضاشاه و تأمین ملزومات آن.
روش: رویکرد پژوهش: دادهها از اسناد آرشیوی ایران، منابع کتابخانهای فارسی، انگلیسی، آلمانی و دانمارکی استخراج شده است.
یافتهها و نتیجهگیری: باوجود سربرآوردن آلمانها در سپهر سیاست ایران در نیمۀ دوم سلطنت قاجارها، مخالفتهای روس و انگلیس و تلاطم ناشی از جنگ جهانی اول، مانع از موفقیت آلمانیها در ساخت راهآهن ایران شد. در مرحلۀ اولِ ساخت راهآهن سراسری در دوران رضاشاه، آلمانها توانستند کارنامهای موفق از خود بهجا بگذارند؛ ولی ازآنجاکه شریک آنها در سندیکا یعنی آمریکاییها در جنوب ضعیف عمل کرده بودند، شرکتهای آلمانی نیز از ادامۀ کار بازماندند. در مرحلۀ دوم و پایانی راهآهن سراسری نیز بهدلیل کشاکش سیاسی در آلمان و رقابت شرکتهای آلمانی با کنسرسیوم کامپساکس در ساخت راهآهن، نقشی کمرنگ از آنان بهجای ماندهاست. آلمان در تأمین تجهیزات موردنیاز راهآهن تلاشی درخور توجه داشت؛ ولی اشغال ایران در شهریور بیست به مناسباتی ازایندست پایان داد.
منبع: گنجینه اسناد، دوره 30، شماره 2 – شماره پیاپی 118، تابستان 1399
