بهمن نزهت
چکیده: گمان می رود نگارش متون عرفانی در ادب فارسی از نیمۀ دوم قرن پنجم هجری آغاز شده است. در این آثار بسیاری از آیات قرآن کریم و احادیث به طور پراکنده شرح و تفسیر می شود؛ البته اطلاعات دقیقی از نخستین تفسیرهای عرفانی قرآن کریم و احادیث به زبان فارسی و شیوۀ بیان آنها در جمع های علمی و عرفانی در دست نیست. از قرن ششم تفسیرهای سنتی فارسی رشد بسیاری یافت. برپایۀ اسناد و متون موجود به نظر می رسد برخی از حکیمان و عارفان با جهان بینی عرفانی و با تأکید بر جنبه های معرفتی آیات و احادیث به تفسیر روی آوردند. اکنون دو رساله در تفسیر آیات و احادیث موجود است که از نخستین نمونه های کم یاب در این زمینه است. این دو رساله با نگارش مستقل و مجزا در مجموعۀ دست نوشته های سلیم آغا و کتابخانۀ سلیمانیه نگهداری می شود. فروزانفر یکی از این دو رساله را با عنوان تفسیر سورۀ محمد و سورۀ فتح به صورت تک نسخه تصحیح کرد؛ اما رسالۀ ترجمه و تفسیر احادیث همچنان ناشناخته باقی مانده است. در این جستار شیوۀ شکل گیری و دگرگونی تاریخی تفسیرهای عرفانی فارسی قرآن کریم تحلیل و یکی از کهن ترین نمونه های تفسیر عرفانی احادیث نبوی نیز معرفی و بررسی می شود.
متن شناسی ادب فارسی سال دهم تابستان 1397 شماره 2 (پیاپی 38)
منبع: پرتال جامع علوم انسانی
